Ngày 20/11 đến gần, chúng ta thường gọi đây là Ngày Nhà giáo Việt Nam. Nhưng nếu nhìn lại trước năm 1975, câu hỏi thú vị là: người dân ở cả hai miền đã kỷ niệm ngày này như nhau hay chưa?
TỪ NGÀY QUỐC TẾ HIẾN CHƯƠNG CÁC NHÀ GIÁO
Tại hội nghị ở Warszawa (Ba Lan) năm 1957, Liên hiệp Quốc tế các Công đoàn Giáo dục (FISE) chọn ngày 20/11 làm Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo. Ở miền Bắc, ngày 20/11/1958 được tổ chức lần đầu trên toàn miền với tên gọi ấy. Riêng tại Hà Nội, Công đoàn Giáo dục Việt Nam ghi nhận một buổi lễ trọng thể ở Nhà hát Nhân dân.
Trong những năm tiếp theo, ngày 20/11 còn được tổ chức ở các vùng giải phóng tại miền Nam. Vì thế, nói rằng “miền Nam trước 1975 hoàn toàn không biết đến 20/11” là chưa chính xác. Nhưng các vùng giải phóng không đại diện cho toàn bộ hệ thống giáo dục miền Nam thời ấy.
CÒN Ở CÁC TRƯỜNG DƯỚI CHÍNH QUYỀN VIỆT NAM CỘNG HÒA?
Các tư liệu đã đối chiếu không cho thấy ngày 20/11 là một ngày lễ nhà giáo chính thức, được tổ chức rộng rãi trong hệ thống trường học này. Lời kể của một số cựu giáo chức cũng nói rằng miền Nam thời đó không có một “Ngày Giáo chức” chính thức. Đây là kết luận trong phạm vi tư liệu hiện tìm được; không thể từ đó khẳng định tuyệt đối rằng không trường nào từng có sinh hoạt riêng để cảm ơn thầy cô.
Không có ngày lễ chung cũng không có nghĩa là thiếu lòng biết ơn. Theo một số hồi ức, học trò thể hiện sự kính trọng qua cách chào hỏi, giữ tình thầy trò và đôi khi đến thăm thầy cô vào dịp Tết. Đó là những cách ứng xử trong đời sống, chứ không phải một lễ kỷ niệm cố định như ngày 20/11 hiện nay.
MỐC NĂM 1982 CÓ Ý NGHĨA GÌ?
Sau năm 1975, ngày 20/11 được tổ chức rộng hơn trên cả nước. Ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 167-HĐBT, chính thức lấy ngày 20/11 hằng năm làm “Ngày Nhà giáo Việt Nam”. Năm 1982 vì vậy là mốc xác lập tên gọi và quy định chính thức, không phải lần đầu tiên người Việt kỷ niệm ngày 20/11.
Dù mỗi giai đoạn có cách thể hiện khác nhau, điều nối các thế hệ học trò vẫn là ký ức về một người thầy, người cô đã giúp mình lớn lên. Một lời thăm hỏi chân thành có thể làm ngày 20/11 thêm ý nghĩa.
NGUỒN THAM KHẢO
Công đoàn Giáo dục Việt Nam — Lịch sử tổ chức và lễ 20/11/1958:
https://congdoangdvn.org.vn/index.aspx?CateID=539&Def=556&ID=2101
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia — 30 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam:
https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3096/13007/30-nam-ngay-nha-giao-viet-nam-20-11-1982-20-11-2012.html
Quyết định 167-HĐBT ngày 28/9/1982:
https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Giao-duc/Quyet-dinh-167-HDBT-ngay-Nha-giao-Viet-Nam-43968.aspx
Việt Báo — Tường thuật lời cựu giáo chức về miền Nam trước 1975:
https://www.vietbao.com/p113a121793/4/ngay-ton-su-trong-dao-ngay-nho-on-thay-co
Dương Quang Thiện — Hồi ức về việc thăm thầy dịp Tết:
https://dqthien.blogspot.com/2016/11/